Platon'un Kratylos'u, dil felsefesinin başlangıç noktası, dilbilimin kaçınılmaz başvuru kaynağı, dille ilgili kafamızı kurcalayan onlarca sorunun ilk defa telaffuz edildiği metindir. Platon'un dil kullanımı Kratylos'un labirentlerinde rafine edilirken, aslında Klasik Atina'nın entelektüel çevrelerindeki en popüler tartışmalarından biri gözler önüne serilmektedir: Adların Doğruluğu. Kratylos, dilin bilimsel, felsefi, dinsel yönlerini sorgulayan bir dizi hâlâ cevapsız soruyla gündemdeki yerini korumaktadır. Bunlardan sadece birkaçı söyle sıralanabilir: Bir adı doğru yapan nedir? Adların bir doğruluğu varsa bu doğruluk uylaşımsal mıdır yoksa doğal mıdır? Söz konusu doğruluğun üzerinde yükseldiği zemin nedir, anlam mı, yoksa sözcüklerin kendileri mi? Kullandığımız dilin iletişimde sağladığı ortaklıktan nasıl emin olabiliriz? Platon'un Kratylos'u Türkçede okuyucunun karşısına ilk defa çıkmıyor. Ancak elinizdeki kitapta yer alan çeviri Yunanca orijinal metnin titiz bir incelenmesinin, satır satır, kimileyin hece hece, hatta harf harf, kılı kırk yaran bir filolojik bir dakikliğin ürünü olduğu iddiasını taşımaktadır. Çünkü bu çalışma, diyalogda başvurulan deneysel dil cambazlıklarında ya da etimolojik sözcük oyunlarındaki zeka parıltısını kaybetmemeye çalışan bir çeviri pratiğiyle ortaya çıkmıştır. Bu zeka pırıltısı bir yandan okurun gözlerini kamaştırırken, öte yandan dilin, dilbilimin, dil felsefesinin karanlık dehlizlerini aydınlatmaktadır. Kratylos'un sunduğu sorunsal alan, Kratylos’a Yorumlar: Physis-Nomos Karşıtlığı Bağlamında Filolojik ve Yorumbilimsel Bir İnceleme başlıklı ikinci ciltteki yorumlarla bir nebze daha net bir görünüme kavuşmaktadır.
KRATYLOS'A YORUMLAR: PHYSIS-NOMOS KARSITLIĞI BAĞLAMINDA FİLOLOJİK VE YORUMBİLİMSEL BİR İNCELEME, CİLT 2 (2016, Dergâh Yayınları)
Platon'un Kratylos'u, dil felsefesinin başlangıç noktası, dilbilimin kaçınılmaz başvuru kaynağı, dille ilgili kafamızı kurcalayan onlarca sorunun ilk defa telaffuz edildiği metindir. Platon'un Kratylos'u, dahiyane, ancak bir o kadar da bilmecemsi bir diyalogdur. Metindeki etimolojik araştırmanın sıradüzeninden, açıklamaların arkasındaki niyetin ciddiyetine, Sokrates'in tartışmada hangi safı tuttuğundan, Platon'un kasten gizlenen gerçek fikirlerine, sırlarla dolu bir atmosfer Kratylos'un satırlarında bile isteye oluşturulmuş gibidir. Bu sır perdesini kaldırmaya çalışan okuyucu ya da çevirmen her seferinde yeniden dilin içine davet edildiğini fark etmekten kendisini alamaz. Kratylos belki tam da, dile yönelik soruların cevaplarının ancak dilin içinde aranabileceğinin çıkmazına giden bir yol olarak tasarlanmıştır. Bu yolda yürüyen yorumcu filolojinin en küçük ayrıntıları gözden kaçırmayan bakışından yararlanırken, metnin kültürel ve felsefi bağlamına da nüfuz etmek zorunda kalır. Elinizdeki inceleme böyle iki yönlü bir yöntemsel yaklaşımla Klasik Atina'da doğa-yasa (physis-nomos) arasındaki gerilimin dilsel boyutlarını açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Zira Yunan dilindeki fonetik bir sorunu, maddi kültüre dair bir ayrıntıyı, Yunan alfabesinin tarihsel gelişimini ya da deyimsel bir ifadenin dayandığı toplumsal belleği araştırırken yorumcu her seferinde felsefenin ayakkabılarıyla dil yolunda yürüdüğünün bilincine varır. Dil yolunda ve okuru da dil yoluna davet ederek...
BAKKHYLIDES: BÜTÜN ŞİİRLERİ VE FRAGMANLAR (2017, 2023 [Gözden geçirilmiş ve Genişletilmiş 2. Basım] Yapı Kredi Yayınları)
Bakkhylides İskenderiye Kütüphanesi’nin âlimleri tarafından antik Yunan lirik şiirinin dokuz büyük isminden biri kabul edilmiştir. Bu dokuz büyük şairin arasında yer alan Simonides’in yeğeni, Pindaros’unsa çağdaşıdır. Epinikion (atletik müsabakaların galiplerini övmek amacıyla yazılan “zafer şarkıları”) yazımındaki rakibi ve çağının en ünlü şairi Pindaros’un gösterişli üslubunun aksine, Bakkhylides’in şiirlerinin ayırt edici özelliği dilinin sadeliği ve akıcılığıdır. Elinizdeki kitap, Bakkhylides’in bütün epinikion’larının ve dithyrambos’larının (bağbozumu şenliklerinde okunan Dionysos ilahileri) yanı sıra diğer türlerdeki şiirlerini ve fragmanlarını bir araya getiriyor.
HOMEROSÇU İLAHİLER'DEN PINDAROS'A - ARKAİK YUNAN ŞİİRİ ANTOLOJİSİ (2018, 2021 Yapı Kredi Yayınları)
Bu kitap bir şiir antolojisidir, sözcüğün Yunancadaki anlamıyla şiirin bir “çiçek-dermesi”dir. “Homerosçu İlahiler”in huşu veren buhuru, Arkhilokhos, Semonides ve Hipponaks’ın taşlamalarının keskin aromasıyla karışır; Kallinos ve Tyrtaios’un askeri teşviklerinden heyecanlanan okur, Solon’un yahut Ksenophanes’in bilge dizelerinin ferahlatıcı deminde soluklanır. Theognis’in kadim sofralarında, aşk hasretiyle kavrulan Mimnermos, Sappho, Alkaios ve Anakreon’un rayihaları yarışır. Bu bir demet çiçeğe kulak verenler Alkman, Stesikhoros ve Ibykos’un anlattığı mitlerin kokusundan sarhoş olur. Simonides yeğeni Bakkhylides’le birlikte Keos’un ıtırlarını sunarken, Pindaros Thebai’ın geniş düzlüklerinin eşsiz goncalarıyla rakip olur onlara. Korinna ve Praksilla’nın tenlerinde kadınca sedalar tüter ve daha nice isimsiz şair kendi kokularıyla temsil edilirler. 2750 yıl önceden 300 yılı aşkın süre boyunca kokularla Yunan dünyasında bir seyahattir Arkaik Yunan Şiiri!
ARISTOPHANES: PLOUTOS (SERVET) (2018, 2022 İş Bankası Kültür Yayınları)
Aristophanes (MÖ 450?-MÖ 388?): Yaşamına dair pek kesin bilgiler yoktur. Yazdığı kırk kadar oyundan sadece on biri günümüze ulaşmıştır. Kıvrak ve keskin diliyle ünlü olan Aristophanes, komedya sanatının bütün inceliklerini çağının tanıklığıyla kaynaştırmış büyük bir tiyatro ustasıdır. Ploutos, Aristophanes’in günümüze ulaşan ve eğitmenliğini bizzat yaptığı son eseridir. Eserlerinde genellikle kenti Atina’nın sorunlarını alaya alan Aristophanes, Ploutos’ta bu üslubundanuzaklaşarak zengin ve fakir arasındaki gerilimi çok daha evrensel bir bakış açısıyla işler. İlerlemiş yaşına rağmen toplumsal değişimler doğrultusunda sanatını da yenilemekten çekinmeyen ozan, son iki oyunu Ploutos ve Kadınmebuslar’da kullandığı sahneleme teknikleri ve dil tercihleriyle yepyeni bir komedya anlayışının da önderliğini yapar. Kadınmebuslar’la birlikte Eski Komedya’dan Yeni Komedya’ya geçişin bir örneği, müjdecisi olan Ploutos, Türkçeye ilk kez Eski Yunanca aslından çevriliyor.
Bu kitap, İstanbul Üniversitesi ve Edebiyat Fakültesi’ne sunduğu hizmetler, yetiştirdiği öğrenciler ve kaleme aldığı eserleri ile bilim dünyasına önemli katkılarda bulunan değerli akademisyen Prof. Dr. Güler Çelgin’in yaklaşık yarım asırlık emeği ve katkılarına bir teşekkür niteliğinde hazırlanmış bir armağan kitabıdır. Kitap, öğrencileri ve meslektaşları tarafından yazılan çeşitli makalelerden oluşmaktadır. Toplamda 44 yazı içeren kitap, Anadolu’nun İlk Tunç Çağları'ndan başlayarak Hititler, Eski Yunan, Roma uygarlıklarına kadar geniş bir konu yelpazesi sunmaktadır. Yazılar, bu uygarlıkların dil, din, mitoloji, edebiyat ve tarihleri üzerine bilgiler içerirken, kitapta aynı zamanda Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi, Hititoloji, Eski Çağ Tarihi, Klasik Filoloji ve Yunan Epigrafisi gibi bilim dallarına ait yazılara da yer verilmiştir.
Platon'un Kratylos'u, dil felsefesinin başlangıç noktası, dilbilimin kaçınılmaz başvuru kaynağı, dille ilgili kafamızı kurcalayan onlarca sorunun ilk defa telaffuz edildiği metindir. Platon'un dil kullanımı Kratylos'un labirentlerinde rafine edilirken, aslında Klasik Atina'nın entelektüel çevrelerindeki en popüler tartışmalarından biri gözler önüne serilmektedir: Adların Doğruluğu. Kratylos, dilin bilimsel, felsefi, dinsel yönlerini sorgulayan bir dizi hâlâ cevapsız soruyla gündemdeki yerini korumaktadır. Bunlardan sadece birkaçı söyle sıralanabilir: Bir adı doğru yapan nedir? Adların bir doğruluğu varsa bu doğruluk uylaşımsal mıdır yoksa doğal mıdır? Söz konusu doğruluğun üzerinde yükseldiği zemin nedir, anlam mı, yoksa sözcüklerin kendileri mi? Kullandığımız dilin iletişimde sağladığı ortaklıktan nasıl emin olabiliriz? Platon'un Kratylos'u Türkçede okuyucunun karşısına ilk defa çıkmıyor. Ancak elinizdeki kitapta yer alan çeviri Yunanca orijinal metnin titiz bir incelenmesinin, satır satır, kimileyin hece hece, hatta harf harf, kılı kırk yaran bir filolojik bir dakikliğin ürünü olduğu iddiasını taşımaktadır. Çünkü bu çalışma, diyalogda başvurulan deneysel dil cambazlıklarında ya da etimolojik sözcük oyunlarındaki zeka parıltısını kaybetmemeye çalışan bir çeviri pratiğiyle ortaya çıkmıştır. Bu zeka pırıltısı bir yandan okurun gözlerini kamaştırırken, öte yandan dilin, dilbilimin, dil felsefesinin karanlık dehlizlerini aydınlatmaktadır. Kratylos'un sunduğu sorunsal alan, Kratylos’a Yorumlar: Physis-Nomos Karşıtlığı Bağlamında Filolojik ve Yorumbilimsel Bir İnceleme başlıklı ikinci ciltteki yorumlarla bir nebze daha net bir görünüme kavuşmaktadır.
KRATYLOS'A YORUMLAR: PHYSIS-NOMOS KARSITLIĞI BAĞLAMINDA FİLOLOJİK VE YORUMBİLİMSEL BİR İNCELEME, CİLT 2 (2016, Dergâh Yayınları)
Platon'un Kratylos'u, dil felsefesinin başlangıç noktası, dilbilimin kaçınılmaz başvuru kaynağı, dille ilgili kafamızı kurcalayan onlarca sorunun ilk defa telaffuz edildiği metindir. Platon'un Kratylos'u, dahiyane, ancak bir o kadar da bilmecemsi bir diyalogdur. Metindeki etimolojik araştırmanın sıradüzeninden, açıklamaların arkasındaki niyetin ciddiyetine, Sokrates'in tartışmada hangi safı tuttuğundan, Platon'un kasten gizlenen gerçek fikirlerine, sırlarla dolu bir atmosfer Kratylos'un satırlarında bile isteye oluşturulmuş gibidir. Bu sır perdesini kaldırmaya çalışan okuyucu ya da çevirmen her seferinde yeniden dilin içine davet edildiğini fark etmekten kendisini alamaz. Kratylos belki tam da, dile yönelik soruların cevaplarının ancak dilin içinde aranabileceğinin çıkmazına giden bir yol olarak tasarlanmıştır. Bu yolda yürüyen yorumcu filolojinin en küçük ayrıntıları gözden kaçırmayan bakışından yararlanırken, metnin kültürel ve felsefi bağlamına da nüfuz etmek zorunda kalır. Elinizdeki inceleme böyle iki yönlü bir yöntemsel yaklaşımla Klasik Atina'da doğa-yasa (physis-nomos) arasındaki gerilimin dilsel boyutlarını açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Zira Yunan dilindeki fonetik bir sorunu, maddi kültüre dair bir ayrıntıyı, Yunan alfabesinin tarihsel gelişimini ya da deyimsel bir ifadenin dayandığı toplumsal belleği araştırırken yorumcu her seferinde felsefenin ayakkabılarıyla dil yolunda yürüdüğünün bilincine varır. Dil yolunda ve okuru da dil yoluna davet ederek...
BAKKHYLIDES: BÜTÜN ŞİİRLERİ VE FRAGMANLAR (2017, 2023 [Gözden geçirilmiş ve Genişletilmiş 2. Basım] Yapı Kredi Yayınları)
Bakkhylides İskenderiye Kütüphanesi’nin âlimleri tarafından antik Yunan lirik şiirinin dokuz büyük isminden biri kabul edilmiştir. Bu dokuz büyük şairin arasında yer alan Simonides’in yeğeni, Pindaros’unsa çağdaşıdır. Epinikion (atletik müsabakaların galiplerini övmek amacıyla yazılan “zafer şarkıları”) yazımındaki rakibi ve çağının en ünlü şairi Pindaros’un gösterişli üslubunun aksine, Bakkhylides’in şiirlerinin ayırt edici özelliği dilinin sadeliği ve akıcılığıdır. Elinizdeki kitap, Bakkhylides’in bütün epinikion’larının ve dithyrambos’larının (bağbozumu şenliklerinde okunan Dionysos ilahileri) yanı sıra diğer türlerdeki şiirlerini ve fragmanlarını bir araya getiriyor.
HOMEROSÇU İLAHİLER'DEN PINDAROS'A - ARKAİK YUNAN ŞİİRİ ANTOLOJİSİ (2018, 2021 Yapı Kredi Yayınları)
Bu kitap bir şiir antolojisidir, sözcüğün Yunancadaki anlamıyla şiirin bir “çiçek-dermesi”dir. “Homerosçu İlahiler”in huşu veren buhuru, Arkhilokhos, Semonides ve Hipponaks’ın taşlamalarının keskin aromasıyla karışır; Kallinos ve Tyrtaios’un askeri teşviklerinden heyecanlanan okur, Solon’un yahut Ksenophanes’in bilge dizelerinin ferahlatıcı deminde soluklanır. Theognis’in kadim sofralarında, aşk hasretiyle kavrulan Mimnermos, Sappho, Alkaios ve Anakreon’un rayihaları yarışır. Bu bir demet çiçeğe kulak verenler Alkman, Stesikhoros ve Ibykos’un anlattığı mitlerin kokusundan sarhoş olur. Simonides yeğeni Bakkhylides’le birlikte Keos’un ıtırlarını sunarken, Pindaros Thebai’ın geniş düzlüklerinin eşsiz goncalarıyla rakip olur onlara. Korinna ve Praksilla’nın tenlerinde kadınca sedalar tüter ve daha nice isimsiz şair kendi kokularıyla temsil edilirler. 2750 yıl önceden 300 yılı aşkın süre boyunca kokularla Yunan dünyasında bir seyahattir Arkaik Yunan Şiiri!
ARISTOPHANES: PLOUTOS (SERVET) (2018, 2022 İş Bankası Kültür Yayınları)
Aristophanes (MÖ 450?-MÖ 388?): Yaşamına dair pek kesin bilgiler yoktur. Yazdığı kırk kadar oyundan sadece on biri günümüze ulaşmıştır. Kıvrak ve keskin diliyle ünlü olan Aristophanes, komedya sanatının bütün inceliklerini çağının tanıklığıyla kaynaştırmış büyük bir tiyatro ustasıdır. Ploutos, Aristophanes’in günümüze ulaşan ve eğitmenliğini bizzat yaptığı son eseridir. Eserlerinde genellikle kenti Atina’nın sorunlarını alaya alan Aristophanes, Ploutos’ta bu üslubundanuzaklaşarak zengin ve fakir arasındaki gerilimi çok daha evrensel bir bakış açısıyla işler. İlerlemiş yaşına rağmen toplumsal değişimler doğrultusunda sanatını da yenilemekten çekinmeyen ozan, son iki oyunu Ploutos ve Kadınmebuslar’da kullandığı sahneleme teknikleri ve dil tercihleriyle yepyeni bir komedya anlayışının da önderliğini yapar. Kadınmebuslar’la birlikte Eski Komedya’dan Yeni Komedya’ya geçişin bir örneği, müjdecisi olan Ploutos, Türkçeye ilk kez Eski Yunanca aslından çevriliyor.
Bu kitap, İstanbul Üniversitesi ve Edebiyat Fakültesi’ne sunduğu hizmetler, yetiştirdiği öğrenciler ve kaleme aldığı eserleri ile bilim dünyasına önemli katkılarda bulunan değerli akademisyen Prof. Dr. Güler Çelgin’in yaklaşık yarım asırlık emeği ve katkılarına bir teşekkür niteliğinde hazırlanmış bir armağan kitabıdır. Kitap, öğrencileri ve meslektaşları tarafından yazılan çeşitli makalelerden oluşmaktadır. Toplamda 44 yazı içeren kitap, Anadolu’nun İlk Tunç Çağları'ndan başlayarak Hititler, Eski Yunan, Roma uygarlıklarına kadar geniş bir konu yelpazesi sunmaktadır. Yazılar, bu uygarlıkların dil, din, mitoloji, edebiyat ve tarihleri üzerine bilgiler içerirken, kitapta aynı zamanda Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi, Hititoloji, Eski Çağ Tarihi, Klasik Filoloji ve Yunan Epigrafisi gibi bilim dallarına ait yazılara da yer verilmiştir.